HomeCultuurJoods Amstelveen uitgelegd door documentairemaakster Özgür Canel

Joods Amstelveen uitgelegd door documentairemaakster Özgür Canel

AMSTELVEEN – De Joodse gemeente in Amstelveen is de grootste van Nederland en blijft alsmaar groeien. In de documentaire ‘Beth Amstelveen, Jeruzalem a/d Amstel’ duikt documentairemaakster Özgür Canel in deze gemeenschap om te ontdekken hoe het is gekomen dat deze gemeente het centrum van het Joodse leven in Nederland geworden is. 

De zelf niet-joodse Özgür Canel is zelf al enige tijd actief in de filmwereld. Zo heeft zij verschillende documentaires gemaakt. Daarnaast is zij verslaggeefster en eindredacteur geweest.

Canel is zelf opgegroeid in Zutphen. Hier krimpt de Joodse gemeenschap al lange tijd, mede doordat er weinig Joden zijn overgebleven na de Tweede Wereldoorlog. Er bleven daardoor steeds minder koosjer-voorzieningen, voedsel dat is toegestaan volgens de Joodse voedselvoorschriften, over zoals de slager en de supermarkt.

Trek naar Randstad

Veel Joden trokken daarom na de oorlog naar de Randstad omdat de voorzieningen daar nog wel aanwezig waren. Amsterdam was echter voor veel Joodse mensen geen optie. De gemeenschap is daar namelijk best gesloten.

Mede door de goede ligging werd Amstelveen daarom een populaire plek voor de Joden om zich te vestigen. Veel factoren zoals mond-tot-mond reclame hebben ervoor gezorgd dat steeds meer Joden zich naar onze gemeente verplaatsten.

Als je niet Joods bent, is de oorlog iets van 70 jaar geleden…

Özgür Canel

De gemeenschap groeit weer na de krimping veroorzaakt door de Holocaust. “Als je niet Joods bent, is de oorlog iets van 70 jaar geleden. Maar een heel groot deel van de Joodse families mist. Dat merken de Joden nu ook nog, vooral op de feesten, zoals de bar mitswa”, vertelt Canel. De gevolgen van de Tweede Wereldoorlog spelen dus nog erg door naar de volgende generaties. ‘’Het ontstaan van de joodse gemeenschap in Amstelveen is zo erg verbonden aan de oorzaak, namelijk de Holocaust, dus in die zin is de oorlog niet ver weg, veel mensen ontbreken.”  

Weinig antisemitisme

Al met al voelen de Amstelveense Joden zich prettig in onze gemeente, mede door de ligging en de grootte van de gemeenschap. In de documentaire komt daarbij naar boven dat het antisemitisme best meevalt in Amstelveen. Er is hier geen sprake van heftig antisemitisme zoals het bespugen van Joden. Maar bij de synagoge staat bijvoorbeeld nog wel beveiliging, om de Joden van bescherming te voorzien als er tóch wat gebeurt. “Het is niet normaal dat er meters aan bewaking staat voor de synagoge en dat je wordt gecheckt en gecontroleerd. Dat maakt je heel bewust van je kwetsbaarheid.” Ondanks de kwetsbaarheid voelen de joden zich wel veilig.

Film met nesjomme

De Turks-Nederlandse Canel heeft de documentaire mede kunnen realiseren doordat zij voorheen al een documentaire had gemaakt over de krimpende Joodse gemeenschap in Zutphen. Ook kende ze veel Joodse termen en de cultuur door vrienden, haar opleiding en aangetrouwde familie. “Ik had een joods vriendinnetje op de basisschool en ik wist dat wij anders waren dan de andere kindjes. Wij kregen bijvoorbeeld aparte worst bij traktaties en niet de varkensworst.”

Canels kennis was een belangrijke reden dat de Joodse gemeenschap haar omarmde. “Ik weet natuurlijk niet alles over de cultuur. Maar ik wist genoeg waardoor zij bepaalde begrippen niet hoefden uit te leggen en dat geeft een gevoel van warmte omdat ze zich begrepen voelden.”

De documentaire werd erg positief ontvangen door zowel joden als niet-joden. ‘Velen vonden het een film met nesjomme, ondanks dat het door een Turkse vrouw is gemaakt.

Nesjomme, ook wel de Joodse ziel of Joodse warmte, is een begrip dat sterk terug kwam in de documentaire. Dit begrip heeft ook een extra lading gekregen voor Canel. ‘Je wilt het beter hebben dan de oudere generaties Joden. En je hebt ook een drive om het beter te hebben.’  Zo is de gemeenschap is erg bedrijvig en betekent ze veel voor de lokale economie. Veel Joden in Amstelveen hebben internationale banden en dat zorgt op zijn beurt weer voor internationale bedrijven. Canel vindt de Joodse gemeenschap een mooie, sterke, open groep. “Het zijn, het blijven en het laten zien is de grootste daad van verzet die zij kunnen laten zien. Ze hebben de oorlog overleefd.”

De documentaire is te zien op NPO Start (klik)




Foto('s):Özgür Canel
Ebony Winter
Ik ben Ebony, 19 jaar en woonachtig in Rotterdam. Ik studeer aan de VU in Amsterdam. Erg muzikaal en daarom vind ik het leuk om me te verdiepen in cultuur en maatschappelijke thema’s en hier dus voor te schrijven bij AAN!

AANRADERS